Năm 1935, mẹ chồng tôi, Lưu thị, lâm bệnh.

Sức khỏe bà vốn đã yếu, lại thêm mấy năm trời liên tiếp chịu cảnh khổ cực, cuối cùng cơ thể cũng không gắng gượng nổi nữa.

Bà gầy rộc đi, chỉ còn da bọc xương.

Tôi tìm đủ mọi cách để kiếm thức ăn bồi bổ cho bà.

Nhưng trong nhà thật sự chẳng còn gì.

Chỉ có cháo ngũ cốc thô, thỉnh thoảng mới kiếm được một quả trứng. Tôi chẳng nỡ ăn lấy một miếng, đều để dành cho bà.

Lưu thị bưng bát lên, nước mắt lập tức rơi xuống.

“Niệm An, con ăn đi. Con còn phải nuôi sống cả gia đình này nữa.”

“Mẹ, mẹ cứ ăn đi, con khỏe lắm mà.”

Bà lắc đầu, đẩy quả trứng về phía tôi.

Tôi cố tình nghiêm mặt: “Mẹ, nếu mẹ không chịu ăn, ngày mai con cũng không ăn cơm nữa.”

Bà không cãi lại được, đành vừa rơi nước mắt vừa ăn hết.

Đêm ấy, bà lên cơn sốt rất cao.

Tôi ngồi bên giường, dùng khăn ướt lau mặt cho bà.

Trong cơn mê man, lúc bà gọi tên Hoài Viễn, lúc lại gọi tên tôi.

Đến quá nửa đêm, bà chợt tỉnh lại, nắm chặt lấy tay tôi, sức lực mạnh đến bất ngờ.

“Niệm An.”

“Mẹ, con đây.”

“Mang chiếc gương ấy đến cho mẹ.”

Tôi thoáng ngẩn người, rồi đứng dậy lấy chiếc gương, đặt vào tay bà.

Bà vuốt ve mặt sau chiếc gương, đầu ngón tay lần theo từng đường nét hoa văn như ý, tựa như đang chạm vào một người bạn cũ đã quen biết từ rất lâu.

“Hoa văn này… là kiểu hoa mẹ thích hồi còn trẻ.” Đôi mắt bà ngân ngấn nước, như đang nhớ về những chuyện xa xôi.

“Cha Hoài Viễn từng làm cho mẹ một cây trâm bạc, trên đó cũng khắc hoa văn như thế này. Sau này nhà nghèo quá, đành phải bán đi. Hoài Viễn mua chiếc gương này, là học theo cha nó đấy.”

Tim tôi khẽ run lên.

“Thằng bé ấy, ngoài miệng chẳng nói gì, nhưng trong lòng đều ghi nhớ hết.” Lưu thị khẽ mỉm cười.

“Nó giống cha nó, một khi đã chọn ai thì đến chết cũng chẳng thay lòng. Niệm An, con cũng vậy.”

Bà trả chiếc gương lại cho tôi, ánh mắt dần ảm đạm.

“Niệm An, sau khi mẹ chết, con cứ để mọi người trong nhà mỗi người một ngả đi. Sắp xếp ổn thỏa cho các em rồi, con hãy tìm một người tử tế mà lấy. Con mới 25 tuổi, phía trước vẫn còn hơn nửa đời người.”

Tôi cúi đầu, không nói gì.

“Con hứa với mẹ đi.”

Tôi ngẩng lên nhìn vào mắt bà.

Đôi mắt ấy đã đục mờ, nhưng tận sâu bên trong vẫn còn le lói một chút ánh sáng.

Ánh sáng ấy khiến lòng tôi đau nhói.

“Mẹ.” Tôi khẽ nói. “Điều thứ ba ấy, con vẫn không thể hứa với mẹ được.”

Môi bà khẽ mấp máy, cuối cùng chỉ buông một tiếng thở dài.

Tiếng thở dài ấy thật dài.

Dài đến mức như bà đã trút hết cả một đời mình theo hơi thở ấy.

Bàn tay đang nắm tay tôi từ từ buông lỏng.

“Khổ cho con rồi.” Bà nhắm mắt. “Kiếp sau, đừng gả vào nhà họ Lục nữa.”

Rồi bà ra đi.

Tôi nắm chặt tay bà, không khóc.

Chỉ ngồi lặng suốt một đêm.

Trời sáng, hai chân tôi tê dại đến mức không đứng vững.

Tôi vịn vào thành giường, đợi cơn tê qua đi rồi bước ra sân, gõ cửa phòng Lục Hoài Sơn.

“Hoài Sơn, dậy đi em. Mẹ mất rồi.”

Cậu ấy lao ra ngoài, gương mặt ngơ ngác, như thể chưa hiểu tôi vừa nói gì.

“Đi gọi Nguyệt Như và các em dậy, đến tiễn mẹ một đoạn đường.”

Cậu ấy lập tức òa khóc.

Tang lễ của Lưu thị do một tay tôi lo liệu.

Trong nhà không có tiền.

Tôi mang hết của hồi môn ra, lại vay mượn hàng xóm thêm một ít.

Không đủ tiền mua quan tài, tôi đành sửa chiếc tủ gỗ cũ dùng để đựng đồ linh tinh trong nhà thành một cỗ quan tài.

Không mua nổi áo liệm, tôi mặc cho bà chiếc áo vải mà lúc sinh thời bà yêu thích nhất.

Lục Hoài Sơn mặc áo tang, quỳ suốt hai ngày hai đêm.

Lục Nguyệt Như cùng mấy đứa nhỏ cũng khóc đến khản cả giọng.

Tôi lấy thân phận con dâu, thay Hoài Viễn làm tròn đạo hiếu với mẹ.

Ngày đưa tang, rất đông người trong làng đến tiễn bà.

Có người lau nước mắt, có người thở dài.

Tôi nghe thấy ai đó khẽ nói: “Con dâu nhà họ Lục còn hiếu thảo hơn cả con gái ruột.”

Tôi đứng trước mộ, lặng lẽ nhìn nấm đất mới đắp.

Hoài Viễn, mẹ anh đi rồi.

Em đã không thể giữ mẹ ở lại đợi anh.

Nhưng anh đừng trách mẹ nhé.

Lúc ra đi, mẹ không phải chịu thêm đau đớn.

Chỉ là mẹ dặn em, kiếp sau đừng gả vào nhà họ Lục nữa.

Tôi thầm đáp trong lòng: Không đâu.

Mùa đông năm 1936, tôi nhận được một lá thư.

Là chị gái của Giang Tố Vân mang đến.

Chị ấy đứng trước cửa, nói: “Niệm An, có người nhờ chị đưa thứ này cho em.”

Tôi đón lấy.

Đó là một mảnh vải cắt từ chiếc áo bông cũ, bên trong bọc một mẩu giấy nhàu nhĩ: “Niệm An, Tố Vân mất rồi. Trước khi đi, cô ấy nhờ tôi nhắn với chị rằng cô ấy đã gặp Hoài Viễn, anh ấy vẫn còn sống. Đợi sang bên kia, cô ấy sẽ tiếp tục giúp chị trông chừng Hoài Viễn, nên chị đừng quá sốt ruột.”

Nét chữ trên giấy hoàn toàn xa lạ.

Nhưng từng chữ, từng chữ đều như những mũi kim đâm vào lòng tôi.

Tôi siết chặt mẩu giấy trong tay, đứng bất động trước cửa hồi lâu.

Hôm ấy, gió lạnh thổi từng cơn, gió bấc quất vào mặt đau rát.

Tôi cứ đứng giữa luồng gió ấy, chẳng khác nào một gốc cây khô.

Lục Nguyệt Như phải bước ra kéo tôi vào nhà.

“Chị dâu, có chuyện gì vậy?”

Tôi đặt mẩu giấy lên bàn, đọc đi đọc lại không biết bao nhiêu lần.

Giang Tố Vân mất rồi.

Trước khi chết, cô ấy nhờ người nhắn với tôi rằng cô ấy đã gặp Hoài Viễn, anh vẫn còn sống.

Tôi biết đó là lời nói dối.

Cô ấy vốn chẳng thể nào gặp được Hoài Viễn.

Hoài Viễn ở vùng nam Giang Tây, còn cô ấy phụ trách tuyến liên lạc giữa Phúc Kiến và Giang Tây.

Giữa hai người đâu chỉ cách vài ngọn núi.

Cô ấy chỉ sợ tôi không thể gắng gượng nổi nữa.

Vậy nên, cô ấy đã gom hết chút dịu dàng cuối cùng của đời mình, dệt thành một lời nói dối, rồi nhờ người mang đến cho tôi.

Tôi bật khóc.

Khóc đến đau đớn như ruột gan bị xé nát.

Lục Nguyệt Như sợ đến luống cuống, chỉ biết ôm chặt lấy tôi, chẳng biết phải làm sao.

Tôi khóc rất lâu.

Mãi sau mới dần nín được.

Tôi cẩn thận gấp mẩu giấy lại, cất vào chiếc hộp gỗ, đặt chung với những lá thư của Hoài Viễn.

Sau đó, tôi đứng dậy, quay sang nói với Lục Nguyệt Như: “Chị Tố Vân của em bảo, anh trai em vẫn còn sống.”

Con bé mở to mắt: “Thật sao chị?”

“Thật.”

Tôi mỉm cười, kéo con bé lại gần: “Vậy nên chúng ta phải sống cho thật tốt. Đợi anh em trở về, nhìn thấy cả nhà đều bình an khỏe mạnh, nhất định anh ấy sẽ vui lắm.”

Tôi biết đó là lời nói dối.

Nhưng tôi không thể vạch trần.

Bởi nếu ngay cả tôi cũng không còn tin nữa, thì cả gia đình già trẻ lớn bé này còn biết trông mong vào điều gì?