Một tháng sau, tôi bắt đầu theo thầy Trần học chữ.

Thầy Trần là người bày sạp xem bói ở đầu làng.

Ông đã ngoài 50, đeo kính tròn, quanh năm chỉ mặc một chiếc áo dài vải xanh đã bạc màu.

Ông không làm ruộng, cũng chẳng nuôi lợn, chỉ sống bằng nghề viết thư thuê và xem bói chữ cho người ta.

Nhưng tôi biết những điều ông hiểu còn nhiều hơn thế.

Có lần, tôi trông thấy ông ngồi sau sạp, chăm chú đọc một cuốn sách nhỏ bìa đỏ.

Thấy tôi đi ngang qua, ông lập tức gấp sách lại đánh “bộp” một tiếng.

Tôi cũng không hỏi.

Hôm ấy, sau khi xay đậu xong, tôi đến trước sạp của ông: “Thưa thầy Trần, cháu muốn học chữ.”

Ông ngẩng đầu, nhìn tôi qua phía trên gọng kính: “Con gái nhà họ Tô đấy à?”

“Giờ cháu là con dâu nhà họ Lục rồi ạ.”

“À, vợ của Lục Hoài Viễn.” Ông đặt bút xuống, gật đầu.

“Trước khi đi, thằng bé đã nói với ta rồi. Nó bảo chắc chắn cháu sẽ đến.”

Tôi sững người: “Anh ấy từng đến tìm thầy sao?”

“Có chứ.” Thầy Trần mỉm cười.

“Nó bảo, nếu Niệm An muốn học chữ, nhất định thầy phải dạy cô ấy. Cô ấy thông minh, học nhanh lắm. Nó còn dặn, nếu cháu không đến thì đừng kể cho cháu nghe những lời này, vì nó không muốn cháu cảm thấy áp lực.”

Sống mũi tôi bỗng cay xè.

“Thưa thầy, cháu không sợ vất vả đâu. Cháu muốn học.”

Thầy Trần trải giấy ra, cầm bút viết hai chữ: “Niệm”, “An”.

“Trước tiên cứ học viết tên đã. Khi nào viết thạo tên mình và tên chồng rồi, ta sẽ dạy cháu những chữ khác.”

Từ đầu tiên tôi học được trong đời là “Niệm An”.

Từ thứ hai là “Hoài Viễn”.

Đêm ấy, tôi ngồi dưới ngọn đèn dầu, nắn nót từng nét chữ cho đến tận nửa đêm.

Viết hết giấy rồi, tôi lại chấm nước viết lên mặt bàn.

Hôm sau, tay tôi nổi lên một bọng nước.

Lưu thị nhìn thấy nhưng chẳng nói gì, chỉ lục trong giỏ kim chỉ tìm một dải vải nhỏ để băng tay cho tôi.

Trong lúc quấn vải, bà khẽ nói: “Nếu Hoài Viễn biết con chăm chỉ thế này, chắc nó sẽ vui lắm.”

Tôi nhỏ giọng đáp: “Anh ấy muốn con học, thì con sẽ học.”

Bà khẽ “ừ” một tiếng, quấn dải vải quanh tay tôi rồi thắt lại.

Lá thư đầu tiên được tôi viết vào đầu mùa hè năm 1929.

Chữ viết xiêu xiêu vẹo vẹo, gặp chữ nào không biết viết, tôi lại vẽ một vòng tròn thay vào.

Một trang giấy có đến 7-8 vòng tròn.

“Hoài Viễn, em đã biết viết tên anh rồi. Mọi người ở nhà đều khỏe, các em cũng ngoan ngoãn, việc bán đậu phụ vẫn tốt. Chỗ anh có lạnh không? Giày đã rách chưa? Niệm An.”

Thầy Trần giúp tôi sửa từng chữ một.

Sửa xong, ông bật cười: “Chữ ‘giày’ cháu lại viết thành chữ ‘cách’ rồi. Rốt cuộc cháu muốn hỏi giày rách hay cách mạng tan vỡ thế?”

Tôi đỏ mặt: “Là giày ạ.”

Ông bảo: “Để ta chép lại cho cháu một bản sạch sẽ. Còn bản này cháu cứ giữ làm kỷ niệm.”

Tôi lắc đầu: “Cháu không giữ đâu. Đã gửi cho anh ấy thì cháu muốn anh ấy được đọc chính những chữ do tay cháu viết.”

Thầy Trần cũng không ép.

Ông gấp lá thư lại, nói: “Ta sẽ nhờ người chuyển đi. Nhưng bên ngoài đang loạn lạc, chưa chắc thư đã đến nơi được. Cháu phải chuẩn bị tinh thần.”

Tôi gật đầu.

Từ đó về sau, cứ 2-3 tháng tôi lại viết một lá thư.

Tất cả đều đưa cho thầy Trần.

Ông chưa bao giờ nói mình gửi thư bằng cách nào, tôi cũng chẳng hỏi.

Tôi chỉ lặng lẽ viết, hết lá này đến lá khác.

Mùa đông năm 1930, tôi nhận được lá thư đầu tiên của Hoài Viễn.

Hôm ấy, trời sắp tối thì thầy Trần đến nhà tôi, trên tay cầm một gói giấy dầu.

“Thư của cháu đây.”

Tôi sững sờ đến ngây người.

Ông nói: “Thư được chuyển từ vùng nam Giang Tây đến, mất rất lâu mới tới nơi.”

Tôi run run đón lấy.

Phong bì làm bằng giấy vàng, bên ngoài ghi: “Gửi Tô Niệm An, làng Liên Đường, huyện Hưng Quốc.”

Nét chữ nguệch ngoạc, nhưng chỉ cần nhìn thoáng qua, tôi đã nhận ra ngay chữ viết của Hoài Viễn.

Tôi vội chạy về phòng, đóng cửa lại, đôi tay run rẩy mãi mới mở được phong bì.

Bên trong chỉ có nửa trang giấy.

“Niệm An, anh đang ở vùng nam Giang Tây. Chiến sự rất gian khổ, nhưng trong lòng anh vẫn luôn sục sôi nhiệt huyết. Đánh xong trận này, anh sẽ về thăm em. Em nhớ nghe lời mẹ, chăm chỉ học chữ nhé. Hoài Viễn.”

Tôi đọc đi đọc lại 3-4 lần.

Lần đầu, tôi chăm chú nhìn từng nét chữ.

Lần thứ hai, tôi như nghe thấy giọng nói của anh.

Đến lần thứ ba, nước mắt đã không sao ngăn nổi nữa.

Đang khóc, tôi nghe tiếng cửa mở. Lục Nguyệt Như bước vào, vừa thấy tôi khóc thì giật mình, vội rụt người ra sau.

Tôi lau mặt, vẫy tay gọi con bé: “Vào đây nào.”

Con bé rụt rè bước tới.

Tôi đưa lá thư cho nó xem: “Anh trai em gửi thư về rồi. Anh ấy bảo sắp được về nhà đấy.”

Con bé không biết chữ, nhưng vừa nghe tôi nói vậy đã vui mừng nhảy cẫng lên, chạy khắp sân reo lớn: “Anh ba sắp về rồi. Anh ba sắp về rồi…”

Lưu thị từ trong bếp đi ra, vừa lau tay vào tạp dề vừa hỏi: “Thật sao?”

Tôi đưa lá thư cho bà.

Bà không biết chữ, chỉ đưa tay vuốt ve tờ giấy, vậy mà đôi mắt đã ngân ngấn nước.

“Tốt rồi, còn sống là tốt rồi.” Bà lẩm bẩm.

Tôi viết thư hồi âm cho anh.

“Hoài Viễn, em đã biết viết hai chữ ‘cách mạng’ rồi. Bao giờ anh về, em sẽ viết cho anh xem. Nếu không đủ giày để đi thì nhớ nói với em, em sẽ làm thêm cho anh. Niệm An.”

Chẳng biết lá thư ấy có đến được tay anh hay không.

Nhưng cũng chẳng sao.

Chỉ cần gửi thư đi, tôi đã cảm thấy mình được gần anh thêm một chút.

Năm 1931, cuộc sống bắt đầu trở nên khó khăn.

Quân Bạch vệ kéo đến.

Hết đợt này đến đợt khác.

Cả làng náo loạn, người bị bắt, lương thực bị cướp, ai nấy đều sống trong cảnh thấp thỏm bất an.

Nhà họ Lục có người tham gia Hồng quân. Tuy chuyện ấy chưa từng được công khai, nhưng trong lòng mọi người đều hiểu rõ.

Có mấy mụ đàn bà lắm chuyện còn lén gọi tôi là “mụ cộng sản”.

Tôi chẳng buồn để tâm.

Nhưng rắc rối vẫn tìm đến tận cửa.

Chiều hôm ấy, một toán lính Bạch vệ xông vào sân nhà tôi, đá đổ đống đậu đang phơi trước cửa, họng súng chĩa khắp nơi.

Tên cầm đầu là một viên trung úy mặt mũi hung tợn, mặc quân phục màu vàng xám, bên hông giắt một khẩu súng ngắn.

Hắn nhìn tôi từ đầu đến chân: “Chồng mày đâu?”

Tôi vội che mấy đứa nhỏ ra sau lưng: “Anh ấy ra ngoài buôn bán nhỏ, mấy năm nay chưa về nhà.”

“Buôn bán gì?”

“Bán đậu phụ.”

“Hừ.” Hắn cười khẩy. “Có người nói chồng mày là lính Hồng quân, mày giải thích thế nào?”

Tôi cố ép mình bình tĩnh: “Thưa ngài, nếu chồng tôi thật sự là lính Hồng quân, sao anh ấy có thể bỏ mặc cả nhà mà đi được? 5 đứa trẻ, thêm một bà mẹ già, đến cơm ăn còn chẳng đủ. Tôi chỉ là một người đàn bà bán đậu phụ, ngay cả sống qua ngày cũng đã khó khăn lắm rồi.”

Hắn liếc nhìn mấy đứa trẻ ăn mặc rách rưới trong sân.

“Lục soát.”

Mấy tên lính lập tức xông vào nhà, lục tung từng hòm từng tủ.

Tôi đứng giữa sân, tim như muốn nhảy ra khỏi lồng ngực.

Lá thư của Hoài Viễn được tôi giấu trong khe hở giữa chiếc gương và khung cửa sổ.

Chỉ là một tờ giấy mỏng manh.

Nếu bị bọn chúng tìm thấy…

Tôi bấm chặt móng tay vào lòng bàn tay, cố giữ cho người mình không run rẩy.

Một lúc sau, đám lính đi ra, trên tay xách nửa bao gạo và hai con gà.

“Đội trưởng, chẳng tìm thấy gì cả.”

Tên trung úy tặc lưỡi, bước tới, dùng nòng súng nâng cằm tôi lên: “Coi như mày gặp may. Nhưng nhớ cho kỹ, nếu chồng mày thật sự là lính Hồng quân, tốt nhất mày nên cầu cho nó chết ngoài chiến trường đi. Nếu để bọn tao bắt được, mày sẽ còn chết thảm hơn cả nó.”

Tôi cắn chặt răng, không hé môi lấy một lời.

Hắn phất tay, dẫn đám lính bỏ đi.

Cả khoảng sân bị giày xéo tan hoang.

Đậu vương vãi khắp mặt đất, tất cả đều bị giẫm nát, chẳng còn dùng được nữa.

Đêm ấy, đợi mọi người ngủ say, tôi mới lần đến bên cửa sổ, đưa tay vào khe hở tìm kiếm.

Tờ giấy vẫn còn đó.

Tôi lập tức ngồi bệt xuống đất, cả lưng ướt đẫm mồ hôi lạnh.

Tôi không sợ chết.

Tôi chỉ sợ mình sẽ liên lụy đến cả gia đình này.