Năm 1928, nhà họ Lục nhờ bà mối đến hỏi cưới tôi.

Bà mối là một người cô họ xa của tôi. Vừa bước vào cửa, bà đã nắm lấy tay cha tôi, vui vẻ nói: “Chuyện vui đây, chuyện vui đây. Nhà họ Lục ở làng Liên Đường nhờ tôi đến hỏi cưới con gái ông đấy.”

Cha tôi đang hút thuốc lào, nghe vậy liền sặc một hơi: “Nhà họ Lục nào?”

“Thì nhà thầy giáo Lục ấy. Cậu con trai thứ ba nhà ông ấy, Lục Hoài Viễn, giờ cũng cao lớn phổng phao rồi, xứng đôi với Niệm An nhà mình lắm.”

Cha tôi suýt nữa thì sặc thuốc đến nghẹt thở: “Nó vẫn còn là thằng nhóc chưa lớn hẳn mà. Con trai lại nhỏ tuổi hơn con gái, như thế coi sao được?”

Bà cô họ vẫn tươi cười: “Ông anh à, đừng chê thằng bé còn nhỏ. Tôi gặp nó rồi, chững chạc lắm, người cũng cao ráo. Với lại, Niệm An đã 18 tuổi rồi, cũng đến lúc tính chuyện chồng con.”

Cha tôi rít thuốc hồi lâu mới hỏi: “Gia cảnh nhà nó thế nào?”

Giọng bà cô họ nhỏ dần: “Ruộng đất thì chẳng còn, mẹ nó phải nhận may vá thuê, nhưng thằng bé cũng chịu khó làm ăn. Chỉ là nhà hơi nghèo một chút.”

“Hơi nghèo một chút?” Cha tôi gõ mạnh tẩu thuốc xuống bàn.

“Từ ngày thầy Lục mất, cả nhà 5-6 miệng ăn chỉ trông vào một người mẹ góa. Con gái tôi gả sang đó để làm gì? Để làm trâu làm ngựa cho nhà người ta à?”

Bà cô họ vẫn cố cười xòa: “Nhưng thằng bé có chí lắm…”

“Có chí thì no bụng được chắc?” Cha tôi xua tay.

“Mối hôn sự này tôi không đồng ý. Niệm An mất mẹ từ nhỏ, theo tôi chịu khổ bao nhiêu năm. Tôi chẳng mong nó lấy được chồng giàu sang, nhưng cũng không thể đẩy nó vào chỗ khổ được.”

Bà mối đành ra về.

Tối hôm ấy, cha tôi ăn hết hai bát cháo loãng rồi đột nhiên nói: “Niệm An, con đừng trách cha. Cha chỉ không muốn con phải chịu khổ thôi.”

Tôi cúi đầu: “Cha, con hiểu mà.”

Đêm ấy, tôi trằn trọc mãi không sao ngủ được.

Tôi thò tay xuống dưới gối, lấy ra một con châu chấu kết bằng cỏ.

Là Lục Hoài Viễn kết cho tôi năm ngoái. Khi ấy, cậu còn bảo: “Đợi tôi về, tôi sẽ kết cho chị một con thật to.”

Lá cỏ đã úa vàng từ lâu, chỉ cần chạm nhẹ cũng có thể vỡ vụn.

Tôi nâng nó trong tay, nước mắt cứ thế lã chã rơi xuống, thấm ướt cả những chiếc lá khô.

Sáng sớm hôm sau, tôi ra ao đầu làng giặt quần áo.

Vừa ngồi xuống, tôi đã nghe thấy tiếng bước chân dồn dập phía sau.

“Tô Niệm An.”

Tôi ngoảnh đầu lại.

Là cậu ấy.

Cậu đứng dưới gốc liễu, thở hổn hển, trông như vừa chạy một mạch đến đây.

Trên người là chiếc áo vải xám chằng chịt những miếng vá, chân đi dép cỏ, mồ hôi ướt đẫm cả mặt.

“Cha chị không đồng ý, đúng không?” Cậu hỏi thẳng.

Tôi cúi đầu vò quần áo, không đáp.

Cậu bước tới ngồi xổm bên cạnh, khẽ nói: “Tô Niệm An, chị nghe tôi nói này. Tôi, Lục Hoài Viễn, đã nói là làm. Tôi bảo sẽ cưới chị thì nhất định sẽ cưới.”

“Cậu lấy gì mà cưới?” Tôi ra sức vò chiếc áo trong tay, nhất quyết không nhìn cậu.

“Đến chum gạo nhà cậu còn trống không, cậu lấy gì mà…”

“Ba đồng bạc.”

Tay tôi khựng lại.

“Tiền tôi đi làm thuê dành dụm được đấy. Khuân hàng, vác thóc, lên núi gánh than, tôi tích cóp suốt một năm trời.” Cậu lấy từ trong ngực áo ra một bọc vải nhỏ, cẩn thận mở từng lớp. Bên trong là ba đồng bạc đã xỉn màu vì thấm mồ hôi.

“Cho chị đấy. Sau này thành thân rồi, tiền bạc trong nhà đều để chị giữ.”

Tôi nhìn chằm chằm ba đồng bạc ấy.

Sống mũi bỗng cay xè.

“Chỉ có thế thôi à?” Tôi cố tình làm mặt lạnh.

“Ba đồng bạc mà đã muốn cưới tôi rồi sao?”

Cậu nhìn tôi, mỉm cười. Nụ cười ấy khác hẳn mọi ngày.

“Bây giờ thì đúng là chưa đủ. Nhưng tôi sẽ không làm ruộng cả đời đâu. Niệm An, tôi muốn đi làm cách mạng, muốn ai ai cũng có ruộng để cày. Đến lúc ấy, tôi sẽ mua cho chị chiếc gương đẹp nhất, ngày nào cũng tự tay kẻ mày cho chị.”

“Tôi chẳng ham hố gì chuyện kẻ mày. Đến bút kẻ mày tôi còn chưa dùng bao giờ.”

“Để tôi dạy chị.” Cậu cười tinh nghịch.

“Mẹ tôi có một cây cũ, để tôi lấy trộm cho.”

“Biến đi.” Tôi không nhịn được mà bật cười.

Nhưng cậu lại không cười.

Cậu cầm lấy chiếc áo trong tay tôi, cúi xuống vò giúp.

Đôi bàn tay ấy thô ráp hơn gương mặt cậu rất nhiều, trên các đốt ngón tay chi chít những vết nứt nhỏ.

Tôi nhìn mãi, hai mắt lại cay cay.

“Lục Hoài Viễn.”

“Ừ?”

“Cha tôi không đồng ý, cậu không biết nghĩ cách khác à?”

Cậu quay sang nhìn tôi.

Tôi chỉ chăm chăm nhìn mặt nước, giọng nhỏ như tiếng muỗi kêu: “Cha tôi sợ nhất là bị người ta nài nỉ mãi không thôi. Cậu cứ tìm ai đó ngày nào cũng đến thuyết phục ông ấy. Đến khi bị làm phiền phát chán, thế nào ông ấy cũng chịu thôi.”

Cậu bật phắt dậy, làm nước bắn tung tóe lên người tôi.

“Tôi đi ngay đây.”

Cậu chạy còn nhanh hơn cả thỏ.

Tôi ngồi bên bờ ao, nhìn theo bóng lưng cậu khuất dần nơi đầu làng, bất giác bật cười.

Nhưng cười được một lúc, chẳng hiểu sao nước mắt lại dâng đầy khóe mi.

Ba đồng bạc.

Tôi đã 18 tuổi rồi, đây là lần đầu tiên có người vì tôi mà bỏ ra nhiều tâm sức đến thế.

Ba đồng bạc ấy nằm gọn trong lòng bàn tay, vậy mà hơi ấm cứ lưu lại mãi không tan.

Lục Hoài Viễn quả thật là người nói được làm được.

Cứ dăm ba hôm, cậu lại nhờ bà mối đến thuyết phục cha tôi.

Bà cô họ ấy vừa khéo ăn khéo nói, lại vừa kiên trì đến cùng, khiến cha tôi bị thuyết phục đến mức chẳng còn biết làm sao.

Cuối cùng, ông cũng chịu nhượng bộ: “Đợi thêm hai năm nữa đi. Khi nào cuộc sống khá khẩm hơn rồi hẵng tính.”

Lục Hoài Viễn nghe vậy, ngay hôm sau đã cõng cả một sọt củi đến nhà tôi. Cậu đứng ngay trước cửa, lớn tiếng gọi: “Cha ơi, vậy con xin làm con trai cha trước hai năm nhé?”

Một tiếng “cha” ấy khiến cha tôi nghẹn họng, hồi lâu chẳng thốt nổi lời nào.

Người trong làng cũng xúm lại xem náo nhiệt.

Tôi trốn sau cánh cửa, mặt nóng bừng như lửa đốt.

Cha tôi nhìn cậu chằm chằm một lúc lâu, cuối cùng mới nghiến răng nói: “Được, hai năm. Nhưng thằng nhóc nhà cậu mà để tôi thấy lười biếng dù chỉ một chút, thì đừng hòng cưới xin gì nữa.”

Lục Hoài Viễn mừng rỡ quỳ xuống, dập đầu một cái thật kêu: “Con cảm ơn cha.”

Kể từ hôm ấy, cứ cách vài hôm cậu lại đến nhà tôi.

Nào là gánh nước, bổ củi, sửa sang nhà cửa.

Cậu lớn nhanh như thổi, đã cao hơn tôi đến nửa cái đầu. Đứng trước mặt tôi bây giờ, cậu chẳng còn là thằng nhóc gầy nhẳng như khỉ năm nào nữa.

Có lần, cậu thay cha tôi lên trấn giao hàng. Lúc trở về, cậu mua mấy thước dây buộc tóc màu đỏ, lén dúi vào tay tôi.

“Để dành đến ngày thành thân, chị dùng cái này buộc tóc nhé!”

Tôi nhìn mấy thước dây buộc tóc trong tay, đỏ thắm rực rỡ, trông thật vui mắt.

“Tiền đâu mà mua thế?”

“Tôi đi vác gạo thuê cho cửa hàng lương thực cả ngày đấy.” Cậu nhe răng cười.

“Không mệt đâu.”

Tôi cẩn thận gấp những sợi dây lại, cất xuống dưới gối, khẽ mím môi.