Tôi đã 95 tuổi rồi.

Sống đến ngần này tuổi, trên người cũng chẳng còn mấy thứ lành lặn như thuở ban đầu.

Răng thì giả, tóc đã bạc trắng, mí mắt sụp xuống, muốn nhìn rõ thứ gì cũng phải nheo mắt hồi lâu.

Chỉ có đôi tay là vẫn còn vững, thậm chí còn khéo hơn mấy bà cụ ngoài 70 trong làng.

Có lẽ vì cả đời tôi đã quen với việc xay đậu làm đậu phụ.

Cháu nội Lục Niệm đưa chiếc gương đến trước mặt tôi, nói: “Bà ơi, bà xem phía sau chiếc gương này có phải giấu thứ gì không?”

Tôi đón lấy.

Lạnh.

Cái lạnh đặc trưng của đồ đồng, thoang thoảng mùi gỉ sét.

Tôi đã cầm chiếc gương này suốt mấy chục năm. Viền đồng được tôi lau đến sáng bóng, ngay cả những hoa văn phía sau cũng bị đầu ngón tay mài đến nhẵn lì.

Lật lại nhìn kỹ.

Có một khe hở.

Mảnh chẳng khác nào sợi tóc.

Nằm khuất giữa viền đồng và mặt kính.

Nếu không ghé sát vào nhìn, thật sự chẳng thể nào phát hiện ra.

Hơn 70 năm rồi.

Ngày nào tôi cũng lau chùi, ngày nào cũng soi chiếc gương ấy, vậy mà chẳng hề hay biết bên trong còn giấu thứ gì.

Đôi tay tôi bắt đầu run rẩy.

Cơn run từ đầu ngón tay lan dần lên khuỷu tay, cuối cùng như thấm tận vào tim.

Tôi đưa chiếc gương lại cho Lục Niệm: “Tháo ra đi, tháo ra cho bà xem.”

Lục Niệm tìm một con dao nhỏ, men theo khe hở, cẩn thận cạy từng chút một.

Viền đồng đã cũ, lại mềm, chẳng cần dùng bao nhiêu sức đã bắt đầu biến dạng.

Khe hở dần rộng ra.

Thằng bé bỗng khựng lại.

“Bà ơi, bên trong thật sự có thứ gì này. Là một tờ giấy.”

Nó dùng nhíp cẩn thận gắp ra.

Tờ giấy mỏng đến đáng sợ, được gấp làm tư, đã ngả sang màu vàng sẫm, trông như chỉ cần thổi nhẹ một hơi cũng đủ khiến nó vụn nát.

“Còn có chữ nữa.” Lục Niệm ghé sát vào xem, rồi ngẩng đầu lên.

“Bà ơi, hình như là chữ của ông nội.”

Căn phòng bỗng chốc lặng ngắt.

Tôi nghe rõ tiếng thở dốc của chính mình, từng hơi khò khè, nặng nhọc như chiếc ống bễ đã thủng.

“Niệm An, nếu anh không thể trở về, em đừng đợi nữa. Hãy thay anh ngắm nhìn bầu trời của nước Trung Hoa mới. Nếu có kiếp sau, anh sẽ không đi đánh trận nữa. Ngày nào anh cũng gánh nước, xay đậu làm đậu phụ cho em. Hoài Viễn. Mùa thu năm Dân Quốc thứ 23.”

Lục Niệm chậm rãi đọc từng chữ một.

Tôi không nói gì.

Ngoài cửa sổ, gió vẫn thổi.

Mấy cây đỗ quyên trong sân đã qua mùa hoa nở, chỉ còn lác đác vài bông tàn lay lắt trong gió.

Tôi chìa tay ra.

Lục Niệm đặt tờ giấy vào lòng bàn tay tôi.

Nhẹ lắm, nhẹ đến mức tưởng chừng chẳng có chút trọng lượng nào.

Vậy mà tôi lại cảm thấy, bao nhiêu nặng nề của hơn 70 năm qua, trong khoảnh khắc ấy đều dồn cả xuống lòng bàn tay mình.

“Cuối thư đề năm nào?” Tôi hỏi.

“Mùa thu năm Dân Quốc thứ 23.” Giọng Lục Niệm nghẹn lại.

“Là năm 1934, bà ạ.”

Năm 1934.

Tôi nhắm mắt.

Những hình ảnh năm xưa lần lượt hiện về, rõ ràng như đang diễn ra trước mắt.

Tiếng dép cỏ giẫm trên con đường lát đá.

Hơi nước nghi ngút bốc lên từ cối xay đậu.

Những nét chữ trên giấy thư nhòe đi vì nước mắt.

Cây đa già nơi đầu làng.

Và cả một đôi tay.

Đôi tay của chàng trai trẻ năm ấy, đặt chiếc gương vào lòng bàn tay tôi rồi nói: “Đợi anh về, anh sẽ tự tay kẻ mày cho em.”

Thật ra, ba năm trước Lục Niệm đã từng mở chiếc gương này, lấy lá thư ra cho tôi xem.

Năm ấy, tôi 92 tuổi.

Hôm nay, tôi chỉ muốn được nhìn lại nó thêm một lần nữa.

Đã 95 tuổi rồi, đáng lẽ nước mắt cũng phải cạn từ lâu.

Vậy mà lúc này, nắm chặt tờ giấy trong tay, tôi lại bật khóc như cô gái 18 tuổi năm nào.

Tôi khóc rất lâu, khóc đến khản cả giọng, hơi thở cũng chẳng còn đều đặn.

Lục Niệm ngồi xổm bên cạnh, không nói một lời, chỉ lặng lẽ đỡ lấy cánh tay tôi.

Bỗng nhiên, tôi ngẩng đầu, nhìn chằm chằm bà lão tóc bạc trắng trong gương.

“Lục Hoài Viễn, anh đúng là đồ lừa đảo.” Tôi mấp máy môi, giọng nói xa lạ đến mức chính mình cũng không nhận ra.

“Anh bảo em đợi, rồi lại bảo em đừng đợi nữa. Anh muốn em thay anh ngắm nhìn bầu trời của nước Trung Hoa mới, em đã ngắm rồi. Xanh lắm, thật sự rất xanh. Nhưng anh có biết không, bầu trời không có anh, dù xanh đến mấy cũng chỉ là một khoảng trống mà thôi.”

Lục Niệm quay mặt đi, đôi vai khẽ run lên từng hồi.

Tôi chẳng thể nói thêm lời nào nữa.

Chỉ biết áp tờ giấy vào ngực, hết lần này đến lần khác nhẹ nhàng vuốt ve, như thể đang được chạm tay lên gương mặt của một người.

Hơn 70 năm rồi.

Hóa ra, anh đã nói lời từ biệt với tôi từ lâu.

Chỉ là tôi chưa từng nghe thấy.

Lần đầu tiên tôi gặp Lục Hoài Viễn là vào đầu xuân năm 1926.

Năm ấy tôi 16 tuổi, lên núi hái ngải cứu.

Ngải cứu trước tiết Thanh Minh là non nhất, không đắng, làm bánh thanh đoàn vừa ngon lại vừa đẹp mắt.

Sáng sớm tinh mơ, sương đêm vẫn chưa tan hết.

Tôi khoác chiếc giỏ tre lên tay rồi men theo đường núi đi lên.

Đến lưng chừng núi, tôi trông thấy một cậu thiếu niên đang ngồi xổm trước vách đá.

Cậu quay lưng về phía tôi, tay cầm một hòn đá nhọn, hí hoáy khắc lên vách.

Khắc một nét, dừng một lát, rồi lại khắc tiếp.

Tôi tưởng đứa trẻ chăn trâu nhà nào đang nghịch ngợm, bèn gọi lớn: “Này, đang làm gì đấy?”

Cậu quay đầu lại.

Đó là một cậu thiếu niên gầy nhẳng như khỉ, nhưng gương mặt lại trắng trẻo, đôi lông mày đen đậm, nơi đuôi lông mày trái có một nốt ruồi nhỏ.

Vừa nhìn thấy tôi, cậu thoáng ngẩn người, sau đó liền nở nụ cười, để lộ hàm răng trắng đều: “Đang khắc chữ.”

“Khắc chữ gì?”

Cậu nhích sang một bên, chỉ cho tôi xem.

Trên vách đá có mấy nét chữ xiêu xiêu vẹo vẹo. Chữ “vi” đã khắc xong, còn chữ “công” thứ tư mới chỉ được một nét ngang.

“Chữ gì thế?” Tôi không biết đọc.

“Thiên hạ vi công.” Cậu đọc từng chữ một. “Là câu nói của tiên sinh Tôn Trung Sơn.”

Tôi bĩu môi: “Khắc mấy chữ này làm gì, có ăn được đâu?”

Cậu tung nhẹ hòn đá nhọn trong tay: “Sau này dù tôi có chết đi, mấy chữ này vẫn còn ở đây.”

Tôi thầm nghĩ đầu óc thằng nhóc này chắc có vấn đề.

Mới bé tí tuổi đầu mà đã suốt ngày nghĩ đến chuyện sống chết.

“Cậu bao nhiêu tuổi rồi?”

“Dù sao cũng nhỏ hơn chị.” Cậu ưỡn ngực.

“Tôi tên Lục Hoài Viễn, người làng Liên Đường. Còn chị?”

“Tô Niệm An, nhà làm đậu phụ họ Tô.”

Đôi mắt cậu lập tức sáng lên: “Chính là chị ngày nào cũng gánh đậu phụ đi ngang qua nhà tôi ấy à?”

“Cậu từng gặp tôi rồi sao?”

“Ngày nào chẳng gặp. Cứ tờ mờ sáng là chị lại mặc áo vải xanh, gánh hai thùng đậu phụ đi từ đầu đông sang cuối tây làng. Lúc tôi dậy cho trâu ăn, kiểu gì cũng nhìn thấy chị.”

Tôi bỗng thấy hơi mất tự nhiên.

Ngày nào cũng bị người ta nhìn thấy trong bộ dạng tất bật, nhếch nhác như thế, chắc chắn chẳng đẹp đẽ gì cho cam.

“Thế sau này có gặp tôi thì cứ coi như không thấy nhé!”

Cậu lắc đầu: “Không được, dáng chị đi đẹp lắm.”

Tôi sững ra một thoáng, hai má bất giác nóng bừng. Tôi ngồi xổm xuống, vốc một nắm quả ké đầu ngựa ném về phía cậu: “Thằng nhóc ranh, chỉ giỏi nói linh tinh.”

Cậu vừa cười vừa né, rồi lại quay sang, nghiêm túc nói: “Tôi nói thật đấy. Chị bước đi vững vàng, nước trong thùng chẳng sánh ra ngoài lấy một giọt. Mấy ông đàn ông trong làng còn chẳng bằng chị đâu.”

Tôi mặc kệ cậu, quay đầu bỏ đi.

Nhưng mới đi được vài bước, tôi đã nghe tiếng thằng nhóc ấy gào lên từ phía sau: “Tô Niệm An. Đợi tôi khắc xong bốn chữ ‘Thiên hạ vi công’, tôi sẽ gọi chị đến xem đầu tiên.”

Tôi không ngoảnh lại.

Chỉ là chẳng biết từ lúc nào, nhánh ngải cứu vừa hái trong tay đã bị tôi vò nát, nhựa xanh dính đầy những đầu ngón tay.

Kể từ hôm ấy, Lục Hoài Viễn thường xuyên tìm đến nhà tôi.

Cậu bảo mình đến mua đậu phụ giúp mẹ.

Có hôm cầm theo chiếc bát, có hôm lại xách một cái giỏ nhỏ. Cậu cứ đứng trước cửa hàng đậu phụ nhà tôi, chẳng chịu bước vào, chỉ tựa người vào khung cửa rồi gọi: “Tô Niệm An, bán đậu phụ cho tôi.”

Cậu chưa bao giờ gọi tôi là “chị nhà họ Tô”, mà cứ thích gọi cả họ lẫn tên.

Tô Niệm An, Tô Niệm An, nghe cứ như đang gọi một người bằng vai phải lứa.

Cha tôi nghe mấy lần, liền bảo: “Thằng bé này chẳng biết trên dưới gì cả.”

Ngoài miệng tôi cũng hùa theo: “Đúng thế.”

Nhưng trong lòng lại chẳng thấy có gì không ổn.

Giọng cậu mỗi khi gọi tên tôi trong trẻo, vang vang, khác hẳn mấy gã đàn ông ít nói, lầm lì trong làng.

Cậu lúc nào cũng tranh làm việc giúp tôi.

Tôi đi gánh nước, cậu giành lấy đòn gánh.

Tôi xay đậu, cậu giành đẩy cối.

Tôi nhóm bếp, cậu liền ngồi xổm bên cạnh đưa củi.

Có lần, tôi không nhịn được mà hỏi: “Nhà cậu hết việc rồi à? Sao ngày nào cũng chạy đến đây làm không công cho nhà tôi thế?”

Cậu ngồi dưới đất, vừa bẻ cành cây vừa cười toe toét: “Ruộng nhà tôi bị địa chủ lấy lại từ lâu rồi. Mẹ tôi phải đi may vá thuê cho người ta, còn tôi thì chăn trâu thuê. Nhưng giờ trâu cũng bán mất rồi, chẳng còn việc gì làm nữa.”

“Thế sau này cậu định làm gì?”

Cậu bẻ gãy cành cây trong tay, ném vào bếp.

Ngọn lửa bùng lên, ánh lửa hắt sáng gương mặt cậu.

“Tham gia cách mạng.”

Khi ấy, tôi vẫn chưa hiểu cách mạng là gì.

Chỉ biết thỉnh thoảng trên trấn lại xuất hiện một nhóm thanh niên trông giống học sinh, đứng giữa chợ hô hào, nói rằng người nghèo không thể cứ mãi chịu cảnh bị ức hiếp.

Cha tôi không cho nghe, bảo rằng nghe mấy chuyện ấy có ngày mất đầu như chơi.

Thế là tôi hỏi cậu: “Làm cách mạng có giúp người ta no bụng không?”

Cậu nghiêm túc đáp: “Có chứ. Khi cách mạng thành công, ai cũng sẽ có cơm ăn, có ruộng cày, có sách học, chẳng cần phải nhìn sắc mặt địa chủ mà sống nữa.”

Chẳng hiểu ma xui quỷ khiến thế nào, tôi lại buột miệng hỏi: “Thế cậu đi làm cách mạng rồi, có trở về không?”

Cậu thoáng ngẩn ra, sau đó bật cười: “Có chứ. Tôi sẽ về, về cưới chị.”

Trong bếp bỗng vang lên một tiếng “tách”.

Mặt tôi nóng bừng, vội cúi đầu trở mấy miếng đậu phụ, miệng lẩm bẩm: “Ai thèm lấy cậu chứ, cậu còn nhỏ tuổi hơn tôi đấy.”

“Nhỏ tuổi thì sao?” Cậu ghé sát lại.

“Đợi tôi lớn thêm hai tuổi nữa là vừa đẹp.”

Tôi chộp lấy nắp nồi, giơ lên dọa cậu: “Còn nói bậy nữa là tôi xé miệng cậu đấy.”

Cậu lập tức bật dậy bỏ chạy, đến tận cửa còn ngoái đầu gọi lớn: “Tô Niệm An, chị cứ đợi đấy.”

Nói xong liền chạy biến.

Tôi đứng ngẩn người trước bếp, tay vẫn còn giơ cao chiếc nắp nồi.

Nước trong nồi đã sôi sùng sục, từng bọt khí nổi lên liên tiếp, hơi nóng bốc nghi ngút, phả thẳng vào mặt tôi.

Cái thằng nhóc đáng ghét này.

Chạy cũng nhanh thật đấy.